ارگاسم یک تجربه روانی ـ فیزیولوژیک است که در زمینه ای با اثر روانی ـ اجتماعی اتفاق می افتد. ارگاسم از نظر فیزیولوژیک رهایی از افزایش احتقان عروقی و سفتی عضلانی و از نظر روانشناسی درکی ذهنی از اوج پاسخ به محرک جنسی است. از این رو عوامل فیزیولوژیک، روان شناختی و اجتماعی ـ فرهنگی بر آن تأثیر گذار هستند.
از نقطه نظر فیزیولوژیک ارگاسم با انقباض اعضای هدف، 6-3 انقباض با فواصل زمانی 8/0 ثانیه شروع می شود و با انقباضات طولانی تر و با فاصله بیشتری ادامه می یابد. رحم دچار انقباضاتی مواج مشابه مرحله اول زایمانی می گردد. فروکش کردن سریع هالۀ سینه های محتقن که به چین و چروک دار شدن ظاهر آن می انجامد، یکی از آشکارترین نشانه های وقوع ارگاسم است. در طی ارگاسم تنفس به 40 بار در دقیقه افزایش می یابد و ضربان قلب به سرعت 180 -110 ضربان در دقیقه می رسد تا فشار خون سیستولی را 80-30 و دیاستولی را 40-20 میلی متر افزایش دهد. این وضعیت می تواند از 20 تا 60 ثانیه به طول بیانجامد.
اختلال ارگاسم به صورت فقدان اوج لذت جنسی در زنان به دنبال انگیزش طبیعی جنسی تعریف می شود. این اختلال می تواند موقعیتی و یا همیشگی باشد و در عین حال می تواند اولیه و یا مقطعی باشد. برآورد می شود فقط 30-20 درصد بانوان در حین آمیزش ارگاسم را تجربه می کنند و 15-5 درصد خانم ها هرگز قادر به کسب ارگاسم نیستند.
نگرانی از مشکل ارگاسم با این حال یکی از متداول ترین اختلالات ارجاعی در خانم ها است و اغلب از آن به صورت میل جنسی پایین یا مشکل برانگیختگی شکایت دارند، که نباید در شرح حال و درمان خطا نمود.
دلایل آنورگاسمی یا اختلال ارگاسمی در زنان
تشخیص دلایل زیرین آنورگاسمی یا اختلال ارگاسمی در زنان دشوار است. دلایل متفاوت جسمی، روانی و عاطفی میتواند در ایجاد آنورگاسمی نقش داشته باشد. از جمله میتوان به دلایل زیر اشاره کرد:
افزایش سن
مشکلات پزشکی مانند دیابت، آسیب نخاعی یا مولتیپل اسکلروزیس (ام اس)
تاریخچه جراحیهای زنان مانند برداشتن رحم یا هیسترکتومی
اثرات جانبی بعضی داروها مانند داروهای ضد افسردگی (SSRI)
دلایل فرهنگی و مذهبی از جمله انتظار نقش خاصی از زن که با اظهار ارگاسم همخوانی ندارد
شرم و خجالت
احساس گناه از لذت بردن
سابقه مورد سوءاستفاده جنسی قرار گرفتن بر روی میل جنسی و برانگیختگی تاثیر میگذارد (تاثیر غیرمستقیم بر ارگاسم دارد)
وجود مشکلات روانشناختی مانند اضطراب و افسردگی بر روی میل جنسی و برانگیختگی تاثیر میگذارند (تاثیر غیرمستقیم بر ارگاسم دارند)
استرس
فقدان عزت نفس
مشکلات ارتباطی مانند عدم اعتماد به همسر و یا تضادهای حل نشده
ترس از حاملگی
اثرات الکل و مواد
شرم از اظهار نوع تحریکی که آنها را به ارگاسم میرساند
زمانی که عشق بازی پیش از تحریک زن به پایان برسد
پیشنوازی به اندازه کافی نباشد
عدم شناخت از بدن خود
اضطراب عملکرد (ترس از خوب عمل نکردن در زابطه جنسی)
رها نکردن خود در رابطه جنسی- فقدان دانش زناشوئی
ـ انزال زودرس همسر
ـ اختلال نعوظی همسر
ـ برخی جنبه های مزاجی و شخصیتی فرد
ـ باورهای غلط و نگرش های منفی
ـ اضطراب
ـ نبود تحریک مناسب از سوی همسر
درمان آنورگاسمی یا اختلال ارگاسمی در زنان
تشخیص این امر که آنورگاسمی در زن دائمی است یا موقعیتی، مختص رابطه با همسر است و یا در همه روابط بروز میکند، از طریق خودارضایی فرد به ارگاسم میرسد و یا نه، فاکتور مهمی در تشخیص نوع اختلال ارگاسمی در زنان و در نتیجه درمان آنورگاسمی است.
در صورتی که آنورگاسمی دلیل فیزیولوژیکی داشته باشد، باید آن را برطرف کرد و سپس به مشکلات روانشناختی پرداخت. در صورتی که آنورگاسمی ناشی از اثرات جانبی داروها است، باید داروی مناسبی را جایگزین کرد.
شناخت درمانی: وجود باورهای غلطی که درباره حجب و حیاء، احساس گناه و شرم و انتظاراتی که از نقش زن میرود و از کودکی در ذهن زنان جای میگیرد، یکی از علل اصلی آنورگاسمی زنان است. آنها یاد گرفتهاند که زن لذت بردن از بدن خود امری نادرست است. آنها نباید لذت بردن خود را نشان دهند و یا آنکه هرگز نباید بهدیگران بگویند چگونه عمل کنند تا آنها لذت ببرند. زن خوب زنی است که تنها وسیله لذت بردن همسر باشد، زیرا در قبال آن از حمایت مالی او برخوردار میشود.
شناخت درمانی کمک میکند تا مراجع باورهای غلط خود را درباره سکس و رابطه جنسی تصحیح کند. در شناخت درمانی فرد با بدن خود بیشتر آشنا میشود و تفاوت ارگاسم از طریق واژن و ارگاسم از طریق کلیتوریس را یاد میگیرد. او با نواحی حساس بدن خود آشنا میشود.
آموزش جنسی صحیح به کودکان و ایجاد بینش صحیح در کودک که از طریق تربیت جنسی صورت میگیرد و همچنین شناخت بدن خود و نحوه تحریک، برانگیختگی و پاسخ بدن، همگی باعث کم شدن احتمال آنورگاسمی زنان در آینده میشود.
زوج درمانی: تحقیقات نشان میدهد روابط صمیمانه تاثیر زیادی در افزایش شادی و عزتنفس زنان و در نتیجه کاهش احتمال اختلال ارگاسمی در زنان دارد. یک زن زمانی که احساس امنیت و خوشی در رابطه دارد، کمتر به آنورگاسمی دچار میشود. بههمین دلیل زوج درمانی یکی از راههای درمان آنورگاسمی میباشد.
در زوج درمانی نیازهای بدنی و جنسی زوجین آموزش داده میشود و پیشنوازی بهعنوان یکی از اصلیترین فاکتورهای رابطه خوب تشریح میشود. نحوه تحریک کلیتوریس آموزش داده میشود، زیرا کمتر از نیمی از زنان از طریق دخول به ارگاسم میرسند. اغلب زنان از طریق تحریک کلیتوریس به ارگاسم میرسند.
زوجهایی که درباره مشکل خود با یکدیگر حرف میزنند و شریک جنسی خود را راهنمایی میکنند، تعداد دفعات کمتری به این مشکل دچار میشوند.
در صورتی که زن از طریق خودارضایی به ارگاسم میرسد ولی در حضور شریک جنسی خود نمیتواند به ارگاسم برسد، مفهوم اضطراب عملکرد برای آنها توضیح داده میشود. از آنها خواسته میشود پیش از رابطه جنسی ارتباط بیشتری با یکدیگر داشته باشند و زمان بیشتری را به پیشنوازی اختصاص دهند. مرد بهیچوجه نباید از نحوه عملکرد زن در رابطه جنسی انتقاد کند، زیرا این کار اضطراب او را افزایش میدهد.
ذهن اگاهی: به زنان آموزش داده میشود تا چگونه در لحظه قرار بگیرند و بر احساسات جنسی بدن خود توجه کنند و خود را از تفکرات بیهوده و اضطرابها دور کنند. زنان باید بدانند که هر چقدر تمرکز بیشتری بر آن داشته باشند که به ارگاسم برسند، کمتر به ارگاسم میرسند؛ زیرا این تمرکز اضطراب بیشتری در آنها ایجاد میکند.
درمان پزشکی: در مواردی استروژن درمانی یا درمان هورمونی میتواند به درمان آنورگاسمی کمک کند.
رفتار درمانی: در صورتی که فرد دچار آنورگاسمی دائمی باشد، ابتدا بهفرد آموزش داده میشود تا از طریق خودارضایی و استفاده از ویبراتور به اولین ارگاسم خود برسد. رواندرمانگر باید محیط امن و مطمئنی را برای گفتگو درباره نحوه خودارضایی با بیمار بهوجود بیاورد. خودارضایی بهفرد کمک میکند تا با بدن خود آشنا شود. درمانگر انواع تماسها را با نقاط حساس مختلف بدن به بیمار آموزش میدهد. در جلسه اول نحوه تماس با نقاط غیر تناسلی و در جلسه بعد نحوه تماس با نقاط تناسلی بدن آموزش داده میشود. تحقیقات نشان میدهد با این روش ۹۵ درصد زنان ارگاسم را تجربه خواهند کرد.
روش مسترز جانسون: در این روش از مراجع خواسته میشود تا بهجای تماشاگر بودن در رابطه جنسی، بهطور فعال بر روی احساسات جنسی متبادله خود در حین سکس تمرکز کند و آنها را در خود پیدا کند. از زوجین خواسته میشود بهنوبت یکدیگر را نوازش کنند. در جلسات اول زوجین تنها نقاط غیر تناسلی را لمس کرده و نوازش میکنند. از مراجع خواسته میشود تا تنها بر روی احساسات بدنی خود متمرکز شود. به زوجین آموزش داده میشود که در این مرحله، رابطه جنسی از طریق دخول انجام نمیشود. در مرحله بعد تماسها و نوازش میتواند شامل قسمتهای تناسلی نیز بشود (هنوز دخول انجام نمیشود).
در این مرحله، زن دست خود را بر روی مرد قرار میدهد تا از طریق غیر زبانی به همسر خود بگوید چطور، به چه مدت و شدتی و کجای بدن او را لمس کرده و مورد نوازش قرار دهد. ممکن است مرد یا زن در این مرحله ناخواسته به ارگاسم برسد، ولی آنها باید بدانند که ارگاسم هدف این مرحله نمیباشد.
در مرحله بعد، زن و شوهر بهطور همزمان بدن یکدیگر را لمس میکنند و در این مرحله میتوانند برای ایجاد حساسیت بیشتر از لوسیون و یا روغن نیز استفاده کنند. روشهای مختلفی را در این مرحله میتوانند برای ارتباط و لذت دادن و گرفتن تجربه کنند، از جمله تماس دهان با آلت تناسلی. در این مرحله اکثر زوجین به مرحله رابطه جنسی کامل وارد میشوند.
بهخاطر تاکید بسیاری که این تمرین بر روی لمس نقاط غیر تناسلی، علامت دادن با دست برای آگاه کردن همسر و احساسات بدنی فرد داشته است، این رابطه با رابطه جنسی پیشین آنها که از نوع واژینال بوده است، تفاوت بسیاری دارد. به زوجین توصیه میشود تا عمل دخول به آرامی و همراه با تحریک کلیتوریس و نیز تصویرسازی ذهنی و استفاده از ویبراتور انجام شود.
آمارها نشان میدهد درمان آنورگاسمی در ۶۵ تا ۸۵ درصد موارد موفقیتآمیز میباشد. در صورتی که سن فرد جوانتر باشد، از نظر عاطفی سلامت باشد و دارای رابطه احساسی و عاطفی مناسبی با همسر باشد، احتمال بهبودی بیشتر است.
آرش هادیان درمانگر اختلالات جنسی و اضطرابی، مشاور روابط بین فردی